Türkiye neden yeni, sivil ve katılımcı bir anayasa istiyor?

Dr. Murat Yılmaz, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın anayasa çağrısının ne anlama geldiğini ve arkasındaki dinamikleri AA Analiz için kaleme aldı.

***

Türkiye’nin anayasal devlet olmak mücadelesi, iki yüzyılı aşan modernleşme hareketlerinin hem sebepleri hem de sonuçları arasında yer alan bir tedahül ilişkisidir. Bu bakımdan Türkiye’nin son iki yüzyılını bir ölçüde anayasa tarihi üzerinden de okumak mümkündür. Peki öyleyse Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 12 Eylül 1980 darbesinin yıl dönümünde 12 Eylül 2023’te yeni ve sivil bir anayasa çağrısı yapmasını tarihi ve siyasi zeminde nereye yerleştirmek lazım?

“Yeni Anayasaya Talebi” ve Türk demokrasisinin başarısı

İki yüzyıllık modernleşme ve anayasal devlet olma mücadelesinin 2023 yılı itibarıyla ana hatlarıyla başarıya ulaştığı söylenebilir. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yeni ve sivil anayasa çağrısı, Türkiye’nin modernleşme ve anayasal devlet olma mücadelesinin kazandığı başarı ivmesi ve bunun getirdiği siyasi olgunluk ve özgüvene dayanıyor. Bu siyasi olgunluk ve özgüveni sadece Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yeni anayasa metninde değil, 14 Mayıs 2023 seçimleri öncesi muhalif muvafık bütün ittifak ve siyasi partilerin seçim beyannamelerinde de açıkça görmek mümkündür. Seçim döneminde bütün siyasi partiler, yeni, sivil ve katılımcı bir anayasa vaat etmiş durumdalar. Bu durum sadece bu seçim durumuna has değil. Geriye doğru bakıldığında, birçok seçimde yeni anayasa vaadini, Türkiye Büyük Millet Meclisinde (TBMM) birçok yeni anayasa çalışmasını ve sadece 1982 anayasası için 23 defa anayasa değişikliği yapıldığını görmek mümkündür. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yeni ve sivil anayasa çağrısı, bütün siyasi partilerin ve milletin yeni anayasa talebini dile getirmesi bakımından güçlü bir çağrıya dönüşüyor. Bu haliyle artık modernleşme ve anayasal devlet olma talebi, merkezi aktörlerin çevreyi kontrol etme ve dönüştürme çerçevesinin dışına taşarak milli hakimiyet ve egemenlik nehrinde kendi yatağını ve milli aktörlerini bulmuş, millileşmiş ve yerlileşmiş bir dinamiğe kavuşmuştur.

Anayasa bayrağının elitlerden milletin eline geçmesi

Türkiye’nin Osmanlı-Türk modernleşmesinden bu yana elde ettiği tecrübe, kurumlar ve devlet kapasitesi, bugünün Türkiye’sinde milletin, sivil toplumun, siyasetin ve ekonomik aktörlerin demokratik mücadele, milli şuur ve problem çözme kapasitesiyle bir araya gelecek bir siyasi olgunluğa ulaştı. Bu siyasi olgunluk dünyadaki ve Türkiye’deki olağanüstü mücadelenin ve insani maliyetlerin bir sonucudur. Osmanlı İmparatorluğu’nun 19. yüzyılda modernleşmeye çalışırken emperyalizmle mücadelede yaşadığı büyük kayıplar, Birinci ve İkinci Dünya Savaşı arasında dünyadaki aşırılıklar çağından Türkiye’nin payına düşen maliyetler, tek parti döneminin aşırılıkları, darbeler ve vesayet döneminin tahribatları tarihteki yerlerini aldı. Türk demokrasisinin tarihi, Ahmet Hamdi Tanpınar’ın “Milletlerin birikmiş kudretleri, nesillerin hatasının üzerinden atlar geçer.” ifadesinin hayat bulmuş halidir. Türk milletinin devlet ve hukuk şuuruyla sergilediği demokratik sabır ve seçilmiş siyasetçilerin basiretleriyle bu birikmiş tarihi ve siyasi meseleleri aşabilmeleri bu bakımdan kayda değer bir başarıdır. Türk modernleşmesi ve anayasal devlet olma mücadelesi, geçmişteki usul hatalarının bizzat millet eliyle düzeltilerek başarıya ulaştırılmasının hikayesidir. İşte yeni ve sivil anayasa talebi, milletin bu siyasi başarı ve olgunluğunun siyasi hukuka işlenmesi arzusunun ifadesidir.

Türkiye’de demokrasinin, milli egemenliğin ve siyasetin bilhassa 27 Mayıs 1960 darbesiyle içine düştüğü durum, gerçekten utanılacak bir medeniyet kaybını ve reşit olmama durumunu temsil ediyor. Türk milleti ve Türk siyaseti o günden bu yana bu durumdan çıkmak, reşit ve medeni olduğunu yurt ve dünyada göstermek için mücadele ediyor.

Darbelerle ve darbe anayasalarıyla bu uzun erimli mücadele ancak AK Parti’nin 3 Kasım 2002’de tek başına iktidara gelmesiyle başladı. Bu mücadele, uzun ve tedrici demokratikleşme dönemini müteakiben 12 Eylül 2010 referandumuyla gerçekleşen anayasa değişikliği, 15 Temmuz 2016 darbe teşebbüsünün milletle beraber seçilmiş siyasi irade tarafından akamete uğratılması ve sonrasında gerçekleşen anayasa değişiklikleriyle başarıya ulaşabildi.

Vesayet bürokrasisinin ve elitlerinin millete ve milli egemenliğe karşı savunduğu kale surlarına dönüşen anayasal vesayet kurumları ve yargı kurumlarının anayasal desteklerini ve arkasındaki güçleri kaybetmesiyle Türkiye siyaseti ve anayasal sistematiği normale dönmeye başladı. Bu yeni “norm”a içerideki anti-demokratik güçler, onların siyaset, iş dünyası ve medyadaki işbirlikçileri ve yurt dışındaki destekçileri dirense de sonuç değişmedi. Artık Türkiye’yi seçimlerden çıkan çoğunluk yönetiyor. Bu, 27 Mayıs 1960 darbesiyle başlayan darbe ve vesayet mekaniğinin sona ermesi anlamına geliyor. Bugün her siyasi partinin anayasa değişikliği ve sistem tartışmalarını rahatlıkla yapabilmesinin arkasında bu büyük paradigma ve güç dönüşümü yatıyor.

Türkiye’nin yeni, sivil, katılımcı bir anayasaya kavuşması artık bir siyasi formül ve yöntem üretebilme kabiliyetine kalmış durumda. Artık helva yapmak için yağ, un, şeker her şey mevcut. Önümüzdeki dönem Türkiye’nin demokrasi müktesebatının ve anayasal birikiminin siyasi hukukta tezahür edebilmesi için üretilebilecek siyasi formül, TBMM’nin içinde gizli. Bu formüle ulaşılabilmesi siyasetin konusu olmakla beraber bu formüle dahil olan her siyasi partinin, Türkiye’nin daha sivil ve katılımcı anayasasının oluşmasına katkı sağlayarak bunu kendi siyaseti açısından bir başarı hikayesine dönüştürmesi mümkün.

Yeni anayasaya hangi yöntemle ne zaman başarıya ulaşılabilir?

Anayasanın yapılış yöntemine gelince her şeyden önce sıfırdan başlanmayacağını, Türkiye’nin ve tek tek siyasi partilerin ciddi anayasa birikimlerinin olduğunu kabul etmek lazım. Geçen dönem itibarıyla Cumhur İttifakı içinde AK Parti ve MHP ayrı ayrı birer anayasa hazırladılar. Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu bir anayasa maratonuyla anayasanın temel tartışma konularında ilkelere ilişkin bir hazırlık yaptı. Muhalefet partilerinden Millet İttifakı’nın anayasaya esas teşkil edecek birtakım çalışmalar yaptıkları biliniyor. Şimdi bu birikimin ayrı ayrı yahut birlikte değerlendirilmesi ve birleştirilmesi için nasıl bir yöntem izleneceği gündemde olacaktır. İYİ Parti Sözcüsü Kürşat Zorlu’nun, anayasa tartışmalarının yerel seçimlerden sonraya bırakılarak seçim tartışmalarının dışında tutulmasını istemesi, anayasa çalışmalarının zamanlaması bakımından önemli bir eşiğe işaret ediyor. TBMM’nin açılmasını müteakiben anayasa çalışmalarının ne zaman başlayacağı da açıklığa kavuşacaktır. Yerel seçimlerden sonra TBMM’nin önündeki 4 yıl, yeni anayasanın tartışılması, müzakere edilmesi ve uzlaşılması için yeterli bir zaman olduğunu gösteriyor. Anayasa çalışmalarının TBMM ile sınırlı kalmayacağı açıktır. Türkiye’deki güçlü sivil toplum, medya ve akademi dünyasının bu sürece katkı vermesi, siyasi partileri, TBMM’yi beslemesi vatandaşların motivasyon ve katılım kanallarını zenginleştirecektir.

Yeni anayasa tartışmaları siyaseti yeniden tanzim edebilir mi?

Siyasetin tabiatında çatışma ve tartışma dinamiğiyle beraber uzlaşma ve müzakere dinamiği de var. Anayasa tartışmaları siyasetin bu iki boyutuna da hitap ettiği için siyasetin bu iki dinamiğini de harekete geçirerek siyasi ittifak ve siyasi partileri etkileyecektir. Bu bakımdan tartışmalar, siyasi dengeleri değiştirebilecek bir potansiyele sahiptir. Türkiye’nin demokrasiyi başarmış bir ülke olarak sadece 27 Mayıs ve 12 Eylül anayasalarını değil, darbe döneminin siyaset yelpazesini ve siyasi kurumlarını da değiştirebilecek bir siyasi olgunluğa eriştiğini bu dönemde göstermesi beklenebilir.

[Dr. Murat Yılmaz, Siyaset Bilimci]

Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editöryal politikasını yansıtmayabilir.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

bahsegel giriş
casibom giriş
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
superbetin
sekabet giriş
setrabet giriş
supertotobet giriş
tarafbet giriş
tipobet giriş
tulipbet giriş
tümbet giriş
vdcasino giriş
winxbet giriş
betpark
betroad
bets10
bettilt
betvole
casibom
casinomaxi
casinoper
dinamobet
grandpashabet
goldenbahis
holiganbet
hovardabet
imajbet
interbahis
jojobet
asyabahis
bahigo
limanbet
makrobet
mariobet
meritking
mobilbahis
mostbet
cratosslot
sekabet
dinamobet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
bahigo
onwin
bahigo
betcup
matbet
mariobet
mariobet
limanbet
dinamobet
1xbet
nakitbahis
ngsbahis
bahigo
onwin
paribahis
perabet
piabet
pinup
pulibet
redwin
sahabet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
piabet
pulibet
sahabet
setrabet
slotbar
superbahis
timebet
tipobet
tumbet
vdcasino
vevobahis
bahiscom
casibom giriş
lidyabet giriş
lidyabet
jojobet
betmarlo giriş
marsbahis giriş
betcup giriş
bets10
Asyabahis
betmoon
betnano
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
superbet
tarafbet
tipobet
tulipbet
tumbet
winxbet
neyine
noktabet
norabahis
oleybet
onbahis
onwin
orisbet
padisahbet
palacebet
paribahis
parmabet
perabet
piabet
pinup
pokerbeta
polobet
pusulabet
redwin
kralbet
ligobet
mariobet
limanbet
limanbet
matadorbet
matbet
meritking
milanobet
milosbet
mostbet
mrbahis
nakitbahis
extrabet
gobahis
gorabet
hilbet
ikimisli
Abdulla62630105
jetbahis
jojobet
klasbahis
betpark
betpas
betper
interbahis
goldenbahis
betcup
slotbar
asyabahis
xslot
restbet
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
supertotobet
superbet
tipobet
tarafbet
tulipbet
tumbet
winxbet
vdcasino
maltcasino
milanobet
milosbet
mobilbahis
mrbahis
nakitbahis
extrabet
favoribahis
favorisen
gobahis
gorabet
grandpashabet
hilbet
ikimisli
imajbet
intobet
jasminbet
jetbahis
jojobet
klasbahis
betorspin
betpark
betpas
betper
betroad
betsat
bettilt
betturkey
betvole
casibom
casinovale
celtabet
dinamobet
discountcasino
dumanbet
elexbet
elitbahis
betebet
betexper
betine
bet
betkolik
betkom
betlike
betmatik
betnis
betonred
bahisal
bahiscom
bahsegel
baymavi
baywin
1xbet/a>
7slot
akcabet
aresbet
asyabahis
bahigo
bahis1000
vevobahis
kingbetting
anadolucasino/a>
goldenbahis
betticket
betovis
casinoper
kartal escort
avcılar escort
esenyurt escort
bahçeşehir escort
beylikdüzü escort
bakırköy escort
halkalı escort
şirinevler escort
şişli escort
istanbul escort
esenyurt escort
avcılar escort
tarafbet
betist giriş
showbet
xslot giriş
favorislot
barn festival
pragmatic slot oyunları
radissonbet
egt oyna
betmarlo
floating dragon oyna
bonus hunt" rel="dofollow">bonus hunt">bonus hunt
aresbet
tombala oyna
wild wild riches oyna
betibom
dog house megaways
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
wild west gold oyna
markaj giriş
trwin giriş
altıncasino
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
sugar rush oyna
hiperwin
sweet bonanza oyna
diyarbet
diyarbet
mrbahis
favorislot
markaj giriş
trwin
big bass bonanza oyna
gates of olympus oyna
egt oyna
favorislot
markaj giriş
trwin
betingo
bahisbudur
casi pol
casipol giriş
casipol giriş
casipol
casipol
romabet
mrbahis
casipol şikayetvar
casipol giriş
casipol twitter
casipol şikayet
casipol
casipol güncel giriş
casipol güncel
casipol giriş
casipol girişi
Ümraniye Escort